niedziela 20 sierpnia 2017
CSR | OWES | Sieć Barka | BarkaUK | BarkaNL | BarkaIE | BarkaCA | BarkaIS | INISE | GU | Oferta

Chudobczyce - gospodarstwo ekologiczne

Wersja do wydrukuWyślij znajomym
Certyfikat Agro BIO Test numer PL-EKO-07-02020

Na bazie majątku własnego – 60 ha ziemi, bloki, budynki gospodarcze – i dzierżawionego od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa – 398 ha ziemi, zabudowania gospodarcze – utworzyliśmy przedsiębiorstwo społeczne, które stwarza możliwości mieszkania i pracy dla grupy ok. 50 osób. 

Program obejmuje następujące działania:

  • Rolnictwo ekologiczne z hodowlą kóz, owiec BMC, pastwiskowym chowem świń i uprawami warzyw, ziół, zbóż itd.
  • Ochrona bioróżnorodności - świni złotnickiej pstrej, starych odmian drzew owocowych, kurki zielononóżki
  • Odnawialne źródła energii – paliwo z rzepaku, wierzba energetyczna
  • Sklep „z drugiej ręki”

Dla grup, które na tym etapie przemian społeczno-gospodarczych w Polsce nie mają szans na znalezienie miejsca w gospodarce wolnorynkowej i które znalazły się na marginesie życia społecznego, potrzebne są przedsięwzięcia, dające nie tylko tymczasowe wsparcie w postaci posiłku i noclegu. Konieczne jest stwarzanie warunków, które mimo  wzrastającego bezrobocia i  pogłębiającej  się marginalizacji społecznej środowisk najsłabiej przygotowanych do reguł wolnego rynku, zarówno na wsi jak i w miastach, dają szansę powrotu do normalnego życia. Aby sprostać tym oczekiwaniom,  podjęliśmy w Chudopczycach działania mające na celu rozwój przedsiębiorczości społecznej – to jest kształtowanie odpowiednich struktur ekonomicznych, technicznych, finansowych, w których aktywności uczą się  bezrobotni, bezdomni, ci, których dotknął problem wykluczenia społecznego.

 

1. Ochrona bioróżnorodności

Konieczność zachowania bioróżnorodności, to jest przebogatej palety różnych układów genetycznych wytworzonych przez naturę i człowieka, dostrzegana była już dość dawno. Ogólnoświatowego znaczenia nabrała po 1995 r., kiedy to w Brazylii podczas tzw. „Szczytu Ziemi” uchwalono konwencję o ochronie bioróżnorodności w rolnictwie, podpisaną także przez Polskę. Intensyfikacja produkcji rolnej wymogła ukierunkowanie selekcji, w wyniku czego zwiększyła się wydajność nowych odmian roślin i ras zwierząt, ale stało się to kosztem zmniejszenia zmienności genetycznej i odporności organizmów na negatywne oddziaływanie lokalnych warunków środowiskowych. Nowoczesna gospodarka – urbanizacja, rozwój  przemysł, intensyfikacja rolnictwa - doprowadziła do gwałtownego spadku liczebności zwierząt, gatunków roślin, do zaniku wielu populacji, zwłaszcza lokalnych. Według FAO,  około 30% ras zwierząt jest zagrożonych wyginięciem.

Przetrwanie wielu gatunków ma ogromne znaczenie dla ludzkości, wzbogacając rezerwę genetyczną zabezpieczającą przyszłe potrzeby człowieka w zmieniających się warunkach ekonomicznych i wymaganiach żywieniowych.

Hodowle, uprawy  nieopłacalne w konwencjonalnych, nastawionych na intensyfikację gospodarstwach, są ogromną szansą dla grup takich jak „Barka”, rozwijających  przedsiębiorczość społeczną, gdzie „odrzuceni ratują odrzucone”. Ludzie żyjący w zaniedbanych środowiskach ratując siebie podejmują odpowiednie działania na rzecz środowiska naturalnego, dziedzictwa kulturowego i drugiego człowieka. W ramach ochrony bioróżnorodności prowadzimy programy:

  • Hodowla świni rasy pochodnej do złotnickiej pstrej
  • Stare odmiany drzew owocowych
  • Chów kurek zielononóżek
  • Hodowla królika popielańskiego

 

Świnia rasy pochodnej do złotnickiej  pstrej

Hodowla zachowawcza świni rasy pochodnej do złotnickiej pstrej, została założona w Chudopczycach w 1997 r. dzięki wsparciu Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju GEF/SGP. Aktualnie programem objętych jest 16 loch i dwa knury.

 

Stare odmiany drzew owocowych

Ochrona różnorodności biologicznej jeszcze kilkanaście lat temu kojarzyła się głównie z ratowaniem ginących, dzikich gatunków zwierząt i roślin. Obecnie dotyczy ona także genotypów uzyskanych w czasie wielowiekowej uprawy roślin i chowu zwierząt przez człowieka. Dynamiczny rozwój hodowli, ukierunkowany na zwiększenie produktywności nowych odmian roślin i nowych ras zwierząt, spowodował bowiem zawężenie zmienności genetycznej populacji. Mamy więc jabłka o atrakcyjnym wyglądzie, ale jednocześnie niewiele różniące się smakiem. A przecież kiedyś np. kosztela to było jabłko słodkie, boiken – kwaśne. Renety, kalwille, grafsztynki miały konkretny, oryginalny smak.

Szkółka starych odmian drzew owocowych w Chudopczycach powstała w 1998 r. głównie na potrzeby lokalnej społeczności, w celu rozmnożenia odmian dawniej uprawianych, a obecnie rzadko spotykanych. Z drzewek wyprodukowanych szkółce założone zostały małe sady przydomowe we Wspólnotach Barki we Władysławowie, Marszewie, a przede wszystkim 4,5 hektarowy sad w Chudopczycach. Owoce z tych sadów niewątpliwie urozmaicą oraz spopularyzują stare odmiany wśród młodych ludzi, a starszym przypomną jabłka  ich dzieciństwa

Ten sposób ochrony zasobów roślinnych, określany jako „ochrona w gospodarstwie” pozwala utrzymywać rozmnożone odmiany w kilku miejscach, a tym samym umożliwia zachowanie dla przyszłych pokoleń odmian uprawianych przez ich przodków.

Dalszym etapem programu jest produkcja i sprzedaż drzewek do sadów przydomowych oraz na działki dla miłośników starych odmian drzew owocowych, a także do gospodarstw ekologicznych, ponieważ stare odmiany drzew, generalnie charakteryzujące się małą wrażliwością na choroby, prawie nie wymagają ochrony chemicznej. Realizacja projektu była możliwa dzięki współpracy:

  • GEF/SGP – donatora programu
  • Centrum Zasobów Genowych IHAR w Radzikowie
  • pod naukową opieką mgr. Grzegorza Hoduna – kuratora kolekcji drzew owocowych w Instytucie Sadownictwa w Skierniewicach

 

Kura zielononóżka kuropatwiana

Jest to polska  rasa kur nieśnych, znajdująca się na opracowanej przez FAO „Czerwonej Liście” zwierząt zagrożonych wyginięciem. Początkowo utrzymywana była w Galicji. W okresie międzywojennym, po odzyskaniu niepodległości, jako rasa rdzennie polska urosła do rangi symbolu polskości obszarów wiejskich. Od lat 60. gwałtownie spadała ich liczba, głównie ze względu na ówczesny charakter prowadzonego chowu bez wybiegowego.

Jest to pierwotna rasa, która potrafi wykorzystać naturalne warunki – pastwiska. Doskonale sprawdza się w małych hodowlach, dlatego jest dobrą rasą do wykorzystania w małych i średnich gospodarstwach rolnych, zwłaszcza na obszarach przyrodniczo cennych, stwarzających idealne warunki do otrzymywania wysokiej jakości produktów.

Chów zielononóżek nie wymaga znacznych nakładów finansowych. Zielononóżki kuropatwiane – doskonale przystosowane do chowu w warunkach naturalnych – odznaczają się wytrzymałością na niskie temperatury, bardzo dobrze rozwiniętą umiejętnością poszukiwania pokarmu oraz dużą odpornością na choroby.

Stadko zielononóżek o charakterystycznym barwnym upierzeniu stanowi dodatkową atrakcję w gospodarstwie „Barki”  w Chudopczycach. 150 kurek i 35 kogutów otrzymaliśmy w ramach projektu „Program zachowania rasy kury zielononóżki kuropatwianej. Bioróżnorodność i rozwój obszarów wiejskich”, prowadzonego przez Dolnośląską Fundację Ekorozwoju, a finansowanego przez Program UNDP – GEF/SGP w ramach ochrony zasobów genetycznych.

Więcej nt. kurek zielononóżek można przeczytać na stronie internetowej: www.kurki.eko.org.pl

 

2. Hodowla zwierząt różnych

Kozy rasy barwnej uszlachetnionej

Początek hodowli dało kilkanaście kóz nierasowych, zakupionych od okolicznych rolników z prywatnych środków mieszkańców Wspólnoty Barka w Marszewie. Dalszy rozwój hodowli umożliwiła pomoc i współpraca organizacji oraz osób prywatnych z Francji. Osoby zajmujące się hodowlą w Barce miały możliwość wyjechać na fermy Remiego Parichona i Georga Pleynela, gdzie odbyły szkolenia z zakresu hodowli kóz  i produkcji serów. Dzięki wsparciu stowarzyszenia Barka z Francji możliwy był zakup 25 kóz rasy białej uszlachetnionej i kozłów rasy alpejskiej.

W stadzie prowadzona jest wieloletnia praca hodowlana poprzez ciągłe uszlachetnianie (krzyżowanie wypierające) kóz. Zwierzęta są objęte kontrolą użytkowości mlecznej oraz nadzorem hodowlanym Regionalnego Związku Hodowli Owiec i Kóz w Poznaniu (umowa z lipca 1997 r.). Od kilku lat ferma jest prezentowana na wystawach – Międzynarodowe Targi Polagra w Poznaniu, Regionalna Wystawa Zwierząt Hodowlanych w Sielinku, gdzie w 2002 r. zdobyliśmy championat dla kozy  hodowlanej. Przez cztery lata sprzedawaliśmy mleko od 110 kóz do firmy Danmis. Obecnie stado zostało zmniejszone do 50 sztuk a mleko przerabiamy na sery.

 

Owce Białe Masywu Centralnego

 

Chów pastwiskowy świń

W 1999 r. dzięki wsparciu Heifer Projekt założyliśmy hodowlę świń, początkowo w Posadówku, gdzie dzierżawimy niewielką farmę od AWRSP, jednak nieuregulowane prawa własności  i roszczenia spadkobierców zmusiły nas do przeniesienia hodowli do gospodarstwa w Chudopczycach.

Przestawianie gospodarstwa na ekologiczne, a jednocześnie współpraca z Animal Welfare Institut ze Stanów Zjednoczonych dały nam asumpt do zmiany charakteru hodowli i wypuszczenia świń na wolność. Przy zakładaniu hodowli pastwiskowej korzystaliśmy z doświadczeń farmerów amerykańskich: naszymi doradcami byli: m.in. Tom Garret i Diane Halverson. Ogrodziliśmy w Chudopczycach 16 hektarów pól i od wiosny do późnej jesieni świnie pozostają w wydzielonych kwaterach (4 ha). Co roku przenoszone są na nowe pole.Hodowla świń na pastwiskach to hodowla w naturalnych warunkach, które pozwalają zwierzętom na naturalne, instynktowne zachowania. Maciory mają możliwość budowania gniazd i życia w stadzie. Świnie spędzają dużo czasu ryjąc i bawiąc się. Świeże powietrze i słońce sprzyjają zdrowiu zwierząt. Maciory i ich prosięta mają stały dostęp do schronienia przed słońcem, wiatrem, zimnem lub opadami w drewnianych wiatach lub prostych drewnianych kojcach, w kształcie domków. Zarówno wiaty jak  i kojce są niedrogie i przenośne.

Pastwiska mają  elektryczne ogrodzenie, a zwierzętom nie  ogranicza się  dostępu do wody oraz do karmników z paszą, która pochodzi z własnych zasobów gospodarstwa. Stada chowane na pastwiskach przeważnie nie mają problemów zdrowotnych, które występują  często  u zwierząt pochodzących z intensywnego chowu w cyklu zamkniętym. Humanitarny chów zwierząt propagowany przez Animal Welfare Institut doskonale łączy się   z kryteriami rolnictwa ekologicznego.

 

3. Rolnictwo ekologiczne

W 1999 r. wydzierżawiliśmy od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa popegeerowskie gospodarstwo, bez majątku trwałego, z częściowo obsianymi polami, z zabudowaniami, które wymagały generalnych napraw  i remontów. Wraz z wcześniej zakupioną ziemią utworzyliśmy 460-hektarowe gospodarstwo, które od roku 2000 zaczęliśmy przestawiać  na ekologiczne.

W gospodarstwie prowadzimy

  • Programy ochrony bioróżnorodności  Świni złotnickiej pstrej
  • Starych odmian drzew owocowych
  • Chów kurki rodzimej rasy zielononóżki kuropatwianej
  • Hodowlę zwierząt ras różnych
  • Owce rasy BMC
  • Kozy rasy alpejskiej
  • Świnie w hodowli pastwiskowej
  • Uprawy zbóż, warzyw, ziół

W naszym rozumieniu rolnictwo ekologiczne jest alternatywą dla zaniedbanych obszarów wiejskich, obejmuje nie tylko produkcję kwalifikowanej  żywności, ale także szeroko rozumianą odpowiedzialność za środowisko, w którym ta produkcja powstaje. Umożliwia zachowanie oraz rozwój wsi i rolnictwa jako kategorii społecznych i kulturowych, w tym sensie może być istotnym katalizatorem przemian obszarów wiejskich.

 

ZNACZENIE ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO

Ekonomiczne:

  • popyt na żywność ekologiczną w kraju i za granicą stale rośnie,
  • istnieją możliwości eksportu produktów ekologicznych (nie tylko żywności, lecz również pasz),
  • ekologiczne metody produkcji przyczyniają się do stałego zwiększania żyzności gleby,

Społeczne:

  • z rozwojem rolnictwa ekologicznego wiąże się możliwość stworzenia dodatkowych miejsc pracy na wsi: większa niż w gospodarstwach konwencjonalnych pracochłonność produkcji, turystyka w gospodarstwach ekologicznych, przetwórstwo, handel,
  • sprzyja zachowaniu gospodarstw rodzinnych, utrzymaniu tradycji i wartości kulturowych wsi, zwiększa więź rolnika z przyrodą
  • zwiększa odpowiedzialność za jakość odpowiednio oznakowanego produktu, umożliwiającego identyfikację producenta.

Zdrowotne:

  • ekologiczne metody produkcji sprzyjają poprawie zdrowia rolników przez wyeliminowanie stosowania pestycydów,

 

4. Odnawialne źródła energii

BIOMASA - Wierzba energetyczna

W ROSE  w Chudopczycach mamy dwie kotłownie opalane drewnem, co zainspirowało nas do szukania alternatywnych rozwiązań w zakresie pozyskiwania opału. Stąd pomysł posadzenia wierzby energetycznej.

Z 3-letnich plantacji polowych tej rośliny można uzyskać ponad 50 ton drewna z hektara  o wartości kalorycznej 19,67 MJ/kg sm. energii, co w przeliczeniu równa się wartości energetycznej ponad 30 t/ha węgla kamiennego. Biomasa może być pozyskiwana co 3-4 lata na tym samym podkładzie korzeniowym w ciągu 25 lat. Wierzbowy surowiec energetyczny ma tę własność, że jest w zasadzie niewyczerpalnym i samo odtwarzającym się źródłem, w odróżnieniu od surowców kopalnianych, których zasoby są ograniczone. Ponadto spalane drewno jest znacznie mniej szkodliwe dla środowiska niż produkty np. spalania węgla, dla których w wielu regionach przekroczono już chłonność atmosfery i biosfery. Istnieje więc realna wizja zrównoważonego i przyjaznego dla środowiska produkowania energii odnawialnej.

Uprawy wierzby mogą być zakładane na części gruntów ornych, mało efektywnie wykorzystywanych rolniczo oraz terenach nadrzecznych (użytki zielone na madach napływowych) w naturalnym siedlisku wierzby oraz w okręgach przemysłowych, w których uprawa tradycyjnych roślin żywnościowych nie jest racjonalna.

Uprawy te mogą dać wymierne  korzyści:

  • niskie nakłady pracy
  • niska energochłonność uprawy;
  • wysoka produktywność;
  • możliwość wykorzystania dużych powierzchni gleb do uprawy;
  • możliwość zastosowania standardowych maszyn do uprawy gleby, sadzenia i z drobnymi adaptacjami do zbioru biomasy;
  • nieograniczony rynek (przyszłościowo);
  • uprawa bezpieczna dla środowiska